Tikkoen Chatsot: De middernachtelijke klaagzang

Tikkoen Chatsot (Middernachtelijk Herstel) is een gebedsdienst die om middernacht wordt gereciteerd, rouwend om de verwoesting van de Tempel en de ballingschap van de Goddelijke Aanwezigheid (Sjechina). Deze praktijk is geworteld in de Kabbalistische traditie, gebaseerd op de leer dat middernacht een tijd is wanneer God rouwt om het lijden van Zijn kinderen en bijzonder ontvankelijk is voor gebeden. Koning David zou om middernacht zijn opgestaan om voor God te zingen.

Tikkoen Chatsot is verdeeld in twee delen: Tikkoen Rachel en Tikkoen Lea. Tikkoen Rachel wordt zittend op de grond gereciteerd (zoals rouwenden doen), gericht op klaagzangen voor de ballingschap en verwoesting. Het bevat Psalm 137 ('Bij de rivieren van Babylon') en kinot (elegieën). Tikkoen Lea, gereciteerd na het opstaan, richt zich op hoop en verlossing. Het bevat Psalmen van lofprijzing en verlangen naar Gods aanwezigheid.

Tikkoen Chatsot wordt gereciteerd op halachisch middernacht (chatsot), het middelpunt tussen zonsondergang en zonsopgang - niet noodzakelijk 12:00 uur 's nachts. Op nachten voor Sjabbat of feestdagen, en tijdens bepaalde vreugdevolle perioden, wordt Tikkoen Rachel weggelaten en wordt alleen Tikkoen Lea gezegd, als überhaupt. Op Sjabbat en de meeste feestdagen wordt Tikkoen Chatsot niet gereciteerd. De praktijk komt het meest voor in Sefardische en Kabbalistische gemeenschappen.

Volgens de Kabbala treft de ballingschap niet alleen het Joodse volk maar ook de spirituele werelden. De Sjechina (Goddelijke Aanwezigheid) zou in ballingschap zijn met Israël. Om middernacht komt het hemelse gerechtshof bijeen en zijn spirituele 'tikkoeniem' (herstellingen) mogelijk. Door te rouwen en te bidden op dit uur neemt men deel aan het herstellen van de kosmische schade veroorzaakt door de ballingschap en het versnellen van de verlossing.

Tikkoen Chatsot wordt het meest waargenomen door degenen die Kabbalistische praktijken volgen, met name Sefardische Joden en Chassidiem. De Arizal (Rabbijn Jitschak Loeria) moedigde deze praktijk sterk aan. Hoewel het niet verplicht is voor alle Joden, wordt het beschouwd als een prijzenswaardige praktijk voor degenen die om middernacht kunnen wakker worden. Sommigen reciteren het regelmatig, anderen alleen tijdens de Drie Weken voor Tisja B'Av.

Tijdens Tikkoen Rachel zit men op de grond of een laag stoeltje, zoals rouwenden tijdens sjiva. Sommigen plaatsen as op hun voorhoofd waar de tfillin wordt gedragen, als symbool van rouw om Jeruzalem. De gebeden worden in een treurige toon gereciteerd. Sommigen steken een kleine kaars aan. De sfeer is er een van oprechte rouw om de verwoesting, gecombineerd met hoop op herbouw. Men moet deze praktijk benaderen met plechtigheid en intentie.